In de praktijk blijken innovaties vaak te stagneren, niet omdat de technologie tekortschiet, maar omdat zij onvoldoende aansluiten bij mensen en de samenleving. Oplossingen worden niet geaccepteerd, niet vertrouwd of niet verantwoord gebruikt. Voor veel maatschappelijke opgaven geldt bovendien dat ook specifieke sociaal-maatschappelijke innovaties nodig zijn, zoals nieuwe processen en instituties. De Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie (AWTI) verwoordde dit scherp: slimme en vernieuwende oplossingen komen vaker tot stand wanneer sociaal-maatschappelijke aspecten worden geïntegreerd. Toch is deze verbinding in onderzoek en innovatie nog lang niet vanzelfsprekend. Het Actieplan Integrale Innovatie speelt hierop in en zet aan tot een structurele verandering in denken en doen.

Wat is integrale innovatie?

Integrale innovatie betekent dat onderzoekers uit alle wetenschapsdomeinen samenwerken en hun kennis bundelen. En dat onderzoekers daarnaast samenwerken met maatschappelijke organisaties en bedrijven. Technisch en bètaonderzoek levert nieuwe technologieën, producten en processen die nodig zijn om maatschappelijke opgaven aan te pakken. Sociaal- en geesteswetenschappelijk onderzoek levert essentiële inzichten over menselijk gedrag, maatschappelijke dynamiek, cultuur, ethiek, recht en governance. Bovendien levert dit onderzoek kennis op voor nieuwe en verbeterde diensten en processen. Juist deze combinatie maakt het mogelijk innovaties te ontwikkelen die haalbaar zijn én maatschappelijk goed landen.

Van kennis naar impact

Innovatie stopt niet bij een goed idee of een werkend prototype. Maatschappelijke impact ontstaat pas wanneer mensen een vernieuwing begrijpen, vertrouwen en bereid zijn deze te gebruiken. Ook moeten beleid, instituties en wet- en regelgeving aansluiten op nieuwe ontwikkelingen. Daarom is kennis over sociaal-maatschappelijke aspecten onmisbaar. Deze kennis helpt om risico’s te herkennen, ethische afwegingen te maken en draagvlak te creëren. Een integrale innovatie-aanpak vergroot zo de kans dat vernieuwingen daadwerkelijk bijdragen aan publieke waarden en maatschappelijke doelen, door nauwe samenwerking met bedrijven en maatschappelijke organisaties. Deze partijen brengen praktijkervaring in, signaleren concrete maatschappelijke vragen en spelen een sleutelrol bij het testen en toepassen van innovaties. Door hen vanaf het begin te betrekken, sluiten oplossingen beter aan bij de dagelijkse praktijk en is de weg naar toepassing en opschaling korter. Bedrijven en maatschappelijke organisaties zijn daarmee geen eindgebruikers, maar volwaardige partners in innovatie.

De opdracht achter het Actieplan

Het Actieplan Integrale Innovatie is opgesteld in opdracht van de ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en van Economische Zaken, mede namens een brede groep andere ministeries. Aanleiding was het AWTI-advies Vanzelfsprekende verbinding, waarin werd opgeroepen om sociaal- en geesteswetenschappelijk onderzoek structureel te verankeren in innovatie. Doel van het Actieplan is om – samen met kennisinstellingen, onderzoeksfinanciers en de rijksoverheid – de volgende stap te zetten naar een innovatiepraktijk waarin deze verbinding vanzelfsprekend is.

Vijf actielijnen voor verandering

Om de beweging naar integrale innovatie te versnellen en te bestendigen, beschrijft het Actieplan vijf samenhangende actielijnen. Deze richten zich op het verankeren van integrale innovatie als standaard in onderzoek en beleid, het versterken van kennis en vaardigheden voor samenwerking over disciplines en sectoren heen, het vergroten van herkenning en waardering van sociaal-maatschappelijke aspecten, het creëren van stimulerende randvoorwaarden en het wegnemen van belemmeringen voor samenwerking met maatschappelijke organisaties en bedrijven. Samen bieden deze actielijnen een concreet handelingsperspectief voor iedereen die betrokken is bij innovatie.

Voor wie is het Actieplan?

Het Actieplan spreekt iedereen aan die betrokken is bij innovatie, maar legt een bijzondere verantwoordelijkheid bij de rijksoverheid, kennisinstellingen en onderzoeksfinanciers. Zij zijn bij uitstek in staat om de voorwaarden te creëren voor een andere cultuur en werkwijze. De rijksoverheid kan integrale innovatie verankeren in beleid en programma’s, kennisinstellingen kunnen interdisciplinair samenwerken stimuleren en onderzoeksfinanciers kunnen hun programmering zo inrichten dat integrale innovatie wordt gefaciliteerd. Het Nationaal Actieplan Integrale Innovatie is geen eindpunt, maar een uitnodiging om in beweging te komen. Veel partijen hebben zich inmiddels gecommitteerd en zijn gestart met concrete acties. De maatschappelijke opgaven waar Nederland voor staat zijn groot en urgent. Met een integrale innovatieaanpak vergroten we de kans op oplossingen die werken in de praktijk, breed worden gedragen en bijdragen aan een toekomstbestendige samenleving en economie. Samen kunnen we deze beweging versnellen en bestendigen.

Downloads

Het Actieplan is ontwikkeld door een consortium van CLICKNL, NWO, de SSH-raad en TNO Vector. Daarbij is intensief samengewerkt met beleidsmakers, onderzoekers uit alle wetenschapsdomeinen, experts uit topsectoren en kennisinstituten, en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en bedrijven. Via verkenningen, interviews en interactieve sessies zijn succes- en faalfactoren uit de praktijk opgehaald. Deze inzichten vormen de basis van het Actieplan. Aanvullend is verkend hoe maatschappelijke organisaties beter betrokken zouden kunnen worden en welke verwachtingen bedrijven hebben over de toegevoegde waarde van het meenemen van sociaal-maatschappelijke aspecten in onderzoeks- en innovatieprojecten.

De uitkomsten van deze verkenningen zijn hieronder te vinden, evenals een aantal handreikingen, een overzicht van uiteenlopende onderzoeks- en innovatieprojecten die de meerwaarde van een integrale innovatie-aanpak illustreren, en een specificatie hoe SSH-onderzoek kennis ontwikkelt voor de sociaal-maatschappelijke aspecten van innovatie.

Klankbordgroep

Marleen Stikker (AWTI), Charlotte van Hees (SCP), Jasper Deuten (Rathenau), Paul Preenen (SER), Nico van Meeteren (Topsectoren (Gezondheid en Zorg)), Paul Hekkert (Topsectoren (Creatieve Industrie)), Eva Verbiest (Topsectoren (Human Capital)), Carlijn Naber (Stichting Toekomstbeeld der Techniek), Laure Wessemius-Chibrac (NAB Impact Investing)

Stuurgroep

Saskia Ligthart (LVVN), John Zeegers (VWS), Esther Smit (RVO), Aline van Veen (EZK), Fenna Leijten; Pieter Schipper (Defensie), Ivette Meijerink (I&W), Richard de Wit (J&V), Fonz Dekkers (KGG), Martijn Poel, Ingeborg Meijer (OCW)

Vragen of opmerkingen? Mail actieplan@nwo.nl

Naar sshraad.nl